phonorama's tijdscapsule: welk geluid van Brugge wil jij op tijdreis sturen?

Op 1 oktober 2021 wordt het startschot gegeven voor AMOK, en dat gebeurt niet zomaar: Brugse geluiden worden naar de toekomst gekatapulteerd door ze te begraven in het Minnewaterpark! Wij spraken met Stijn Dickel, artistiek leider van kunstenorganisatie aifoon en bezieler van Phonorama’s tijdscapsule.

Phonorama’s tijdscapsule… Dat spreekt tot de verbeelding.

Stijn: “Met Phonorama zijn we al lang bezig. Tien jaar geleden hebben we in Brussel aan nieuwe Belgen – ze waren er nog geen vijf jaar – gevraagd om Brussel auditief te schetsen. Hoe zou je Brussel samenvatten met geluid? Je kunt je vast inbeelden: zo’n vraag stellen aan Wit-Russen of Tibetanen levert boeiende resultaten op.

Even boeiend waren de antwoorden van geboren en getogen Bruggelingen. Welke geluiden fascineren jou? Neem ze eens op? Dat zet aan het luisteren. De opnames onthulden de verschillende brillen waardoor Brugge beluisterd wordt. Hoor je paardenhoeven dan wel wegenwerken – elke kadrering is hyperpersoonlijk.

Voor Tijdscapsule voegden we een dimensie toe: welk geluid van Brugge wil jij op tijdreis sturen? Hoe vertegenwoordigt dit geluid het nu, hoe toont het iets later? In 2019 zijn we daaraan begonnen. We stuurden onze eifoons (zelfontworpen recorders) rond van huis naar huis. Uit de opnames kwamen intieme geluiden voort, elk met zijn eigen uniciteit. Tijdens corona waren de eifoons uiteraard niet meer veilig. Daarom vroegen we de mensen om zelf opnames te maken. Intussen hebben we ongeveer 600 geluiden.

Phonorama

De Bruggeling koos via een poll twintig favorieten! Die selectie wordt op 1 oktober 2021 in het Minnewaterpark de grond ingestoken. Twintig jaar later, 1 oktober 2041, worden ze opgegraven. Dan komt een luistermoment: hoor je het verleden, het vroegere Brugge?”


Geluiden in de grond steken en op tijdreis sturen, dat is waarschijnlijk parate kennis, maar hoe gaat dat concreet?

“Wel… (Lacht). Eerst: een USB-stick in een klein kartonnen doosje, al koesterend gewatteerd. Dat in een plastiek potje, omgeven met siliconen. Het potje in een tijdscapsule gemaakt van roestvast staal. Dat wordt op zijn beurt in een cilindervormige buis gestoken onder de grond van het Minnewaterpark. Tot slot komt daar turbobeton op, en als kers op de taart een tegel erbovenop.”


En de dag zelf, de dag dat de USB’s ten grave worden gedragen… Wordt dan iets georganiseerd? Een uitzwaaidag, rouwfeest, begrafenis?

“Ik noem het geen begrafenis. Ik noem het een vertrek – ze vertrekken op tijdsreis! Nu, voor de dag zelf zijn er een aantal ideeën. Een daarvan is een hacking van de publieke ruimte: voordat de geluiden op tijdsreis vertrekken, passeren ze een laatste keer door hun territorium. Allerlei composities en formaties glijden langs de stedelingen, bijvoorbeeld performers die de geluiden ronddragen. Het is een laatste geluidsmassage. Daarna verdwijnen de geluiden voor twintig jaar uit de atmosfeer.”

DSC 7398

Een formatie… Ook in het Sint-Janshospitaal was er zo een. Met geluiden die nu de toekomst in gestuurd worden?

“Deels! Sommige geluiden uit de Zinderspin behoren inderdaad tot de selectie. Ik maakte de Zinderspin omdat geluid op zich statisch is. Via de mobile werd geluid gechoreografeerd, gebouwd en tot dansen gebracht. Ik ben daarin geïnteresseerd! Wat doet geluid met mensen en omgevingen, hoe beweegt het zich voort? In het Oud Sint-Jan kon je zelf de geluidsmobiel in beweging brengen. In het midden van de mobile kon je gaan zitten. Zo werd je omsingeld door de stad en haar geluiden.

Zo beluister ik de stad ook: als een massage, een choreografie, een mobiel, een web. Je kan het vergelijken met iemand die voor de eerste keer een stad hoort en verwonderd is door alle geluiden die (bijna relationeel) in elkaar haken: ‘Ha! Grappig! Dat brommertje stopt en die deur gaat open! Het ritme van die roltrap is hetzelfde als mijn ruitenwissers!’ Het gaat erom relaties te leggen en een geluidenweb te weven. Ik kijk – ik luister – naar de stedelijke werkelijkheid. Die ervaring wil ik aan de mensen teruggeven: geluid als omringende choreografie, als web om ons heen. Ook met de geluidscapsule, dus”.


Op de website van aifoon stond: “Als Hendrik Conscience zijn volk leerde lezen, dan leren wij met aifoon ons volk te luisteren.” Is dat het ultieme doel?

“Wel ja. Ik mis dat een beetje, bewustzijn rond geluid. Een taal rond geluid. Er ligt een enorme focus op het visuele: hoe zien wij eruit, hoe zien anderen eruit, hoe ziet deze kunst eruit, is het mooi? Maar geluid draagt een wereld die even breed en boeiend is. Geluid kan irriteren, ontroeren, troosten… Noem maar op. Het draagt een enorme emotionele waarde, en miljoenen herinneringen. Zo kan het geluid van een wapperende vlag je katapulteren naar je kindertijd. Met activiteiten zoals de Zinderspin en de Tijdscapsule wil ik het luisteren in de spotlight zetten. Misschien gaan mensen anders luisteren, en de realiteit ook anders beleven.

Brugge is een speciale geluidenstad, want er zijn veel iconische geluiden. Denk aan paardenkoetsen en kerkklokken. Toch wilde ik mensen ook aansporen om voorbij de clichés ook na te denken over andere geluiden in de stad. Kasseien, voetstappen op grind, fonteintjes, kuikens in de achtertuin… Dat maakt de collectie rijker!

- Stijn

De ultieme vraag is dan ook: hoe leven wij auditief samen? We leven dicht op elkaar in een bruisende stad. Daaruit kan je ook je blik naar de toekomst richten: hoe willen wij samenleven? In Gent, bijvoorbeeld, was er dat nieuwe circulatieplan. Hierdoor domineren auto’s niet langer het geluidenpallet. Andere geluiden worden dan duidelijker. Zo kan je een stad componeren.

Nadenken over die composities is mijn drijfveer. Samen met anderen luisteren, kijken en nadenken over geluiden. Geluiden kunnen invasief, krachtig, subtiel of geladen zijn. Vanuit territoriaal perspectief zijn ze onvermijdelijk: je kan je ogen sluiten, maar niet je oren. Geluid komt rap dichtbij, en er is weinig ontsnappen aan. Daarom is het van belang nu en dan stil te staan bij hoe wij luisteren, wij ademen geluid.”

Uit BLVRD Magazine editie #23.
Tekst: Yumi Demeyere.

Uw browser wordt niet ondersteund, schakel over naar een andere voor een optimale ervaring.